Je hebt het vast wel eens meegemaakt: je maakt een foto tegen de zon in en ineens zie je lichtvlekken of een mysterieuze gloed op je beeld. Soms storend, soms juist prachtig sfeervol. Dat fenomeen heet lens flare, en het is iets wat je als fotograaf zowel moet begrijpen als creatief kunt inzetten.
In dit artikel vertel ik je precies wat lens flare is, hoe je het kunt voorkomen, wanneer je het juist wél wilt gebruiken en hoe je het kunt toevoegen of verwijderen in Photoshop. Of je nu een landschapsfotograaf bent of portretten maakt in tegenlicht. Na het lezen van dit artikel weet jij hoe je lens flare in je voordeel gebruikt!
Wat is lens flare?
Lens flare ontstaat wanneer een sterke lichtbron, meestal de zon, direct in je lens schijnt. Het licht kaatst dan via de Lens Lens flare ontstaat wanneer fel licht, meestal van de zon of een sterke kunstlichtbron, rechtstreeks in je lens valt. In plaats van netjes door de lens naar de sensor te reizen, kaatst het licht binnenin de lens tussen de glaselementen heen en weer. Dat zorgt voor reflecties en lichtverstrooiing, en dat zie je terug op je foto: als vlekken, bollen, lichtstralen of een dromerige waas.
Lens flare is dus eigenlijk een optisch effect dat voortkomt uit de bouw van je lens. Vooral bij lenzen met veel elementen, zoals zoomlenzen, heb je er sneller last van. Ook het type coating op je lens speelt mee: moderne lenzen met hoogwaardige antireflectiecoatings zijn veel beter bestand tegen flare dan oudere of goedkope modellen.
Er zijn grofweg twee soorten lens flare, elk met hun eigen uiterlijk en effect op je foto:
Ghosting flare
Dit zijn de zichtbare lichtvlekken of bollen die je soms over je foto ziet verspreid. Ze verschijnen meestal als een reeks cirkels, zeshoekjes of andere vormen, en liggen vaak op een lijn tegenover de lichtbron. Ghosting flare komt voor wanneer fel licht reflecteert tussen de glaslagen van je lens, vooral als je tegen het licht in fotografeert.
Soms kunnen deze ‘spookbeelden’ storend zijn, bijvoorbeeld als ze precies over het gezicht van je model vallen, maar in andere gevallen voegen ze juist iets moois of dromerigs toe. Denk aan een reeks zachte lichtvlekjes in een portret tijdens het gouden uur… meteen een romantische sfeer!
Veiling flare
Veiling flare herken je aan een witte of melkachtige waas die over een deel van je foto ligt. In plaats van duidelijke lichtvlekken zie je een diffuse ‘mist’ die het contrast verlaagt en de kleuren minder intens maakt. Dit ontstaat meestal wanneer fel licht schuin of net buiten beeld in de lens valt, bijvoorbeeld als de zon net buiten het kader schijnt.
Als je houdt van scherpe, contrastrijke foto’s kan dit effect behoorlijk storend zijn. Toch hoeft het niet altijd ongewenst te zijn. In sommige gevallen zorgt het juist voor een zachte, dromerige sfeer. Vooral bij tegenlicht of silhouetten kan veiling flare een foto extra karakter geven.
Maar het werkt niet altijd even goed. Kijk maar naar de onderstaande foto: door het tegenlicht is de zwarte camera flets geworden, en het contrast is flink afgenomen. Dat laat goed zien hoe veiling flare een beeld kan beïnvloeden.
Hoe voorkom je lens flare?
Hoewel lens flare soms prachtig uitpakt, is het lang niet altijd gewenst. Je bent lekker aan het fotograferen in het zonnetje, maar bij het terugkijken zie je dat je foto’s fletse kleuren hebben of vol zitten met lichtvlekken. Gelukkig kun je lens flare voorkomen met een paar slimme en simpele trucs. Je hoeft echt geen dure apparatuur te kopen – een beetje bewust omgaan met licht en compositie doet al wonderen!
1. Gebruik een zonnekap
Een zonnekap is je beste vriend als het gaat om flare voorkomen. Deze kap – vaak standaard meegeleverd bij je lens – voorkomt dat er (schuin) licht van buiten je compositie in je lens schijnt. Het is vooral effectief bij fel zonlicht en situaties waarbij je lichtbron net buiten beeld zit. En bonus: hij beschermt je lens ook tegen krassen en stoten. Altijd gebruiken dus!
2. Pas je compositie aan
Soms zit de flare letterlijk in een klein hoekje. Door je camera een beetje te kantelen of een paar stappen opzij te doen, kun je de invalshoek van het licht nét genoeg veranderen om flare te vermijden. Probeer de zon bijvoorbeeld achter een object te verbergen, zoals een boom, lantaarnpaal of gebouw. Zo verminder je de kans op ongewenste reflecties én creëer je vaak een mooiere belichting van je onderwerp.
3. Houd je lens en filters schoon
Vuil, stof en vingerafdrukken op je lens versterken het flare-effect aanzienlijk. Zelfs een klein vuiltje kan in fel zonlicht zorgen voor lelijke waas of rare lichtvlekken. Neem dus altijd een microvezeldoekje mee in je tas en geef je lens af en toe een poetsbeurt. Gebruik je een uv-filter of polarisatiefilter? Controleer dan ook of die schoon zijn – en of ze van goede kwaliteit zijn. Goedkope filters kunnen juist extra flare veroorzaken.
Wil weten hoe je je lens op een goede manier schoon maakt. Lees dan dit artikel over het schoonmaken van je lens of filter.
4. Gebruik kwalitatieve lenzen
Niet elke lens gaat even goed om met fel licht. Oudere of goedkope lenzen hebben vaak minder geavanceerde coatings, waardoor licht makkelijker reflecteert tussen de glaselementen. Lenzen van hoge kwaliteit, met speciale antireflectiecoatings zoals Nano Crystal of Super Multi-Coating, onderdrukken flare veel beter. Natuurlijk hoef je niet meteen een nieuwe lens te kopen, maar het is goed om te weten als je vaak in fel licht werkt.
5. Vermijd directe lichtbronnen in beeld
Probeer sterke lichtbronnen zoveel mogelijk buiten je frame te houden. Staat de zon pal in beeld, dan is de kans op lens flare het grootst. Je kunt dit voorkomen door bijvoorbeeld iets of iemand tussen de zon en je lens te positioneren, of door de zon net buiten beeld te houden en slim gebruik te maken van schaduw.
6. Gebruik een langere brandpuntsafstand
Lenzen met een kortere brandpuntsafstand, zoals groothoeklenzen, zijn gevoeliger voor flare omdat ze meer van het omgevingslicht oppikken. Een telelens ‘kijkt’ gerichter en kan in sommige situaties helpen om flare te vermijden. Zeker als je de lichtbron bewust buiten beeld houdt.
Wanneer is lens flare juist mooi?
Soms is lens flare geen fout, maar juist een cadeautje. Het kan je foto een warme, dromerige of filmische sfeer geven. Zeker bij portretten of landschappen tijdens het gouden uur.
Een paar tips om lens flare bewust te gebruiken:
- Fotografeer tijdens zonsopkomst of zonsondergang, wanneer het licht laag staat en zachter is.
- Laat de zon net door bladeren of gebouwen piepen, zodat je gecontroleerde flare krijgt.
- Gebruik een groot diafragma (zoals f/2.8) voor een zachte, dromerige waas.
- Experimenteer! Flare is deels onvoorspelbaar, en dat maakt het juist leuk.
Probeer ook eens de flare te combineren met silhouetten of tegenlichtportretten. Je zult zien dat het je foto’s echt een unieke uitstraling geeft.
Lens flare toevoegen in Photoshop
Soms kan het ook mooi zijn om juist een lens flare aan een foto toe te voegen. Photoshop heeft een speciaal filter om dit te doen. Het filter geeft je verschillende opties om een realistische lens flare in je foto te maken. Hieronder een voorbeeld van het toevoegen van een lens flare aan een foto in Photoshop. Daarvoor gebruiken we de volgende foto.
Stap 1: Maak een nieuwe zwarte laag aan
Ga naar het lagenpaneel recht onder in het scherm. Voeg een nieuwe lege laat toe en zorg ervoor dat deze boven de laag van de foto staat. Voor het overzicht kun je deze laag ‘Lens flare’ noemen.
Zorg ervoor dat de laag gevuld is met zwart. Op een lege laag kun je namelijk geen lens flare toevoegen. Een laag zwart maken doe je door zwart als voorgrondkleur in te stellen en vervolgens het emmertje te selecteren in de toolbar. Daarna klik je op de foto en zal de geheel laag zwart worden. Het zwart maken we later transparant met de overvloeimodus.
Stap 2: Voeg de lens flare toe aan de foto
Zorg ervoor dat de zwart laag geselecteerd is en ga vervolgens naar Filter > Renderen > Zon. Het volgende venster komt dan tevoorschijn.
Je ziet een voorvertoning van de lens flare. Met de muis kun je aangeven waar de lichtbron in beeld moet komen. Ook heb je een paar opties zoals de helderheid om de felheid van het licht aan e geven en je kunt een lens kiezen zodat de flare er realistisch uit komt te zien. Als je dat goed hebt ingesteld, klik je op OK.
Stap 3: Maak het zwart transparant met de overvloeimodus
Nadat de lens flare toegevoegd is aan de laag, is het tijd om het zwart transparant te maken. Alleen de lichtbrom en de flare blijven dan nog zichtbaar. Dit kun je eenvoudig doen door naar de overvloeimodus te veranderen van Normaal naar Bleken. Deze optie vind je net boven het lagenpanneel rechts onder in het beeld.
Het zwart is nu transparant geworden en alleen de lens flare is nog zichtbaar in de laag. Eventueel kun je de positie van de lens flare nog veranderen om hem op de juiste plek in de foto te krijgen.
In sommige gevallen kan lens flare dus ook worden gebruikt als een bewuste creatieve keuze. Dit kan bijvoorbeeld het geval zijn bij het maken van foto’s met een vintage of retro-look. Je hebt dus zelf de keuze om wel of geen lens flare in je foto zichtbaar te maken.
Lens flare is een van die dingen die fotografie zo verrassend maken. Soms wil je het koste wat kost vermijden, maar in andere gevallen geeft het je foto juist karakter, sfeer of storytelling. Het belangrijkste is: leer het herkennen en gebruiken, zodat jij bewust keuzes maakt in plaats van toevallig geluk of pech.
Of je nu op pad gaat met je camera tijdens het gouden uur of in Photoshop nog wat extra zonlicht toevoegt, lens flare is een krachtig visueel ingrediënt voor sfeervolle fotografie.
Lens flare verwijderen in Photoshop
Hieronder een uitleg met voorbeeld over hoe je een lens flare kunt verwijderen in Photoshop.
Stap 1: Selecteer het (snel) retoucheerpenseel
Selecteer het retoucheerpenseel links in de toolbar. Soms kan het snel retoucheerpenseel beter werken maar met het gewone retoucheerpenseel heb je wat meer controle tijdens het verwijderen van de lens flare. In dit voorbeeld werken we met het gewone retoucheerpenseel.
Stap 2: Kies een monsterpunt
Wanneer je het retocheerpenseel geselecteerd hebt, moet je aan Photoshop laten weten welk stuk van de foto je wil gebruiken om de lens flare mee te vervangen door een monsterpunt aan te wijzen. Dat doe je een eenvoudig door de option of alt knop in te drukken en te klikken op een gebied net naast de lens flare die hem goed kan vervangen. Photoshop onthoud het monsterpunt.
Stap 3: Ga met de muis over de lensflare om hem te verwijderen
Na het maken van het monsterpunt is het enige wat je nu moet doen over de lens flare te gaan terwijl je de linker muisknop ingedrukt houdt. De lens flare zal verwijderen. In dit voorbeeld hebben we een makkelijk te verwijderen lens flare gebruikt maar ook bij grotere flares werkt deze techniek op dezelfde manier.
Samenvatting
Lens flare is een van die dingen die fotografie zo verrassend maken. Soms wil je het koste wat kost vermijden, maar in andere gevallen geeft het je foto juist karakter, sfeer of storytelling. Het belangrijkste is: leer het herkennen en gebruiken, zodat jij bewust keuzes maakt in plaats van toevallig geluk of pech.
